Dịch online và dịch offline: khác nhau thật sự ở đâu

Cuộc tranh luận online hay offline thường bị rút gọn thành "online tốt hơn". Câu đó đúng theo nghĩa hẹp nhưng dễ gây hiểu lầm khi áp vào thực tế. Mô hình online lớn hơn và thông minh hơn. Mô hình offline thì lúc nào cũng có mặt. Phần lớn thời gian bạn không chọn bản dịch tốt nhất trên lý thuyết — bạn chọn bản dịch tốt nhất còn dùng được ngay tại cái quầy bạn đang đứng.

Mỗi loại thực sự hoạt động thế nào

App dịch online đóng vai người đưa tin. Câu chữ rời khỏi điện thoại, đi tới một trung tâm dữ liệu, được xử lý bởi một mô hình quá lớn để nhét vừa máy cầm tay, rồi kết quả quay về. Vòng đi vòng về thường đủ nhanh để bạn có cảm giác mọi thứ chạy ngay trên máy, và đó chính là lý do người ta quên mất chuyện đó đang diễn ra.

App dịch offline thì làm ngược lại: mang mô hình về cho bạn. Bạn tải gói ngôn ngữ một lần — thường là một mô hình nơ-ron đã nén, cỡ 30 đến 200MB — và từ đó mọi bản dịch đều do chính vi xử lý của máy tính toán. Không có gì rời khỏi thiết bị. Cũng không có gì cần quay về.

Độ chính xác: khoảng cách là có thật nhưng không đều

Nói cho sòng phẳng thì chênh lệch chất lượng phụ thuộc hoàn toàn vào thứ bạn đưa vào. Với câu đơn giản, khoảng cách gần như bằng không; câu càng khó thì khoảng cách càng doãng ra.

Chỗ gần như không thấy khác biệt

• Câu trần thuật ngắn: giá cả, chỉ đường, giờ giấc, số lượng.
• Món trong thực đơn, biển báo, nhãn sản phẩm — những mẩu chữ bạn chỉ cần hiểu ý.
• Cụm từ đời thường thông dụng, vốn chiếm đại đa số nhu cầu thật.
• Từ đơn lẻ, khi cả hai về cơ bản chỉ là tra nghĩa.

Chỗ online bỏ xa rõ rệt

• Câu dài nhiều mệnh đề, khi ngữ cảnh phải được giữ xuyên suốt cả câu.
• Thành ngữ, châm biếm và các liên hệ văn hóa không có bản dịch theo nghĩa đen.
• Từ vựng chuyên ngành: pháp lý, y khoa, kỹ thuật, tài chính.
• Mức độ lịch sự và sắc thái xưng hô — thứ cực kỳ quan trọng trong tiếng Nhật, tiếng Hàn, tiếng Việt và cũng là thứ đầu tiên bị mô hình nén làm phẳng.
• Đại từ mơ hồ và chủ ngữ bị lược bỏ, rất phổ biến trong tiếng Việt và tiếng Nhật, khi đáp án đúng phụ thuộc vào việc suy luận từ ngữ cảnh.

Một phép thử hữu ích: nếu chính bạn cũng phải vất vả mới giải thích được câu đó cho một đứa trẻ thông minh nhưng không biết chuyên ngành, thì mô hình offline nhiều khả năng cũng sẽ chật vật.

Tốc độ không phải cuộc đua như bạn nghĩ

Với wifi tốt, dịch online nhanh hơn. Mô hình chạy trên phần cứng mà bạn không bao giờ nhét vừa túi quần, còn vòng đi vòng về qua mạng chỉ tốn chừng 200 mili giây. Mô hình offline cần thêm một nhịp để tính toán trên điện thoại tầm trung, nhất là ở lần dịch đầu tiên sau khi mở app, lúc mô hình phải nạp vào bộ nhớ.

Thứ tự đó đảo ngược ngay khi mạng chập chờn. Sóng yếu không làm dịch online chậm đi một cách êm ái — nó làm app treo, hết thời gian chờ, rồi thử lại. Dịch offline không có kiểu hỏng nào phụ thuộc vào mạng, nên trường hợp tệ nhất cũng bằng trường hợp trung bình. Khi bạn đang làm cả hàng người phía sau phải đợi, sự ổn định đáng giá hơn tốc độ đỉnh.

Quyền riêng tư: khác biệt không nằm ở chất lượng

Đây là phần đáng được để ý hơn mức nó đang được để ý. Khi bạn dịch online, câu chữ của bạn được gửi tới một bên thứ ba. Đó không phải bê bối gì — kiến trúc nó vốn vậy, và điều đó được ghi rõ trong mấy bản chính sách riêng tư chẳng ai đọc. Nhưng nó đồng nghĩa văn bản của bạn tồn tại ở một nơi khác ngoài điện thoại, ít nhất là trong chốc lát, và thường là lâu hơn thế.

Với câu "nhà vệ sinh ở đâu" thì chẳng ai bận tâm. Nhưng bài toán đổi khác với những loại văn bản sau:

• Điều khoản hợp đồng, thỏa thuận bảo mật, và mọi thứ nằm trong cam kết bảo mật bạn đã ký.
• Kết quả xét nghiệm, đơn thuốc, thư từ liên quan tới sức khỏe của ai đó.
• Tài liệu nội bộ công ty, thông tin sản phẩm chưa ra mắt, dữ liệu khách hàng.
• Giấy tờ di trú và pháp lý có chứa số định danh và địa chỉ.
• Tin nhắn riêng tư thuộc về người khác, người chưa hề đồng ý cho nó được gửi đi đâu cả.

Dịch offline né hẳn câu hỏi đó. Không có yêu cầu nào được gửi đi, nên cũng không có gì để ghi log, để lưu trữ, hay để rò rỉ. Đó là bảo đảm về mặt cấu trúc chứ không phải một lời hứa, và vì vậy nó đáng có ngay cả khi bạn vẫn tin tưởng nhà cung cấp.

Chi phí data và pin

Mỗi lần dịch online tốn rất ít — vài kilobyte. Dịch bằng camera hay dịch ảnh nặng hơn, vì mỗi lần là một lần tải ảnh lên. Cả hai đều không đủ sức phá gói cước trong nước. Roaming mới là chỗ đau: tính tiền theo megabyte biến thói quen dịch vặt thành một dòng bạn nhìn thấy rõ trên hóa đơn.

Dịch offline tốn bộ nhớ một lần và sau đó không tốn gì nữa. Về pin thì gần như huề: online tốn điện cho sóng, offline tốn điện cho vi xử lý. Thứ ngốn pin thật sự khi ra nước ngoài không phải app nào trong hai cái, mà là chiếc điện thoại dò sóng roaming suốt cả ngày.

Vậy nên dùng loại nào?

Chính cách đặt vấn đề "chọn một" mới là sai lầm. Hai loại hỏng theo hai kiểu hoàn toàn khác nhau, nên chúng bổ sung cho nhau rất tốt và thay thế cho nhau rất tệ.

1. Dùng online khi mạng ổn định, văn bản dài hoặc nhiều sắc thái, và không có gì phải giữ kín.
2. Dùng offline khi không có sóng, sóng yếu, roaming đắt đỏ, hoặc văn bản bạn không muốn rời khỏi máy.
3. Cứ tải sẵn gói offline kể cả khi bạn chủ yếu dịch online. Tải ở nhà mất một phút, còn ở cửa khẩu không có data thì không tài nào tải được.
4. Với những việc hệ trọng — hợp đồng, chẩn đoán, hồ sơ pháp lý — đừng lấy loại nào làm lời cuối cùng. Dịch máy dùng để hiểu, không dùng để cam kết.

Với phần lớn mọi người, cấu hình hợp lý là có cả hai, trong đó offline là lớp nằm bên dưới: thứ vẫn chạy được khi thứ bạn hay dùng đã chịu thua. Bạn sẽ không dùng tới nó mỗi ngày. Nhưng bạn sẽ rất mừng vì nó có ở đó vào đúng cái ngày bạn cần.